دپارتمان صادرات لبنیات و پودرهای لبنی چالتافارم (کشت و صنعت و دامپروری شمه شیر)

نقش راهبردی شیر خشک پرشده با چربی گیاهی و پایه‌های بازار

شیر خشک پرشده با چربی گیاهی یکی از محصولات کلیدی در بازار جهانی مواد اولیه لبنی به‌شمار می‌رود. این محصول از ترکیب شیر خشک بدون چربی با چربی‌های گیاهی منتخب تولید می‌شود و به‌عنوان جایگزینی اقتصادی و انعطاف‌پذیر برای شیر خشک کامل یا پرچرب شناخته می‌شود. دلیل اصلی مزیت قیمتی آن، استفاده از چربی‌های گیاهی است که معمولاً هزینه‌ای کمتر از چربی طبیعی شیر دارند. در این ساختار، پروتئین کاملاً از بخش بدون چربی شیر تأمین می‌شود و کل سهم چربی به منابع گیاهی اختصاص دارد.

ویژگی‌های فیزیکی این محصول، آن را از نظر نگهداری و لجستیک بسیار مطلوب کرده است. ماندگاری بالا و سهولت حمل‌ونقل باعث شده شیر خشک پرشده با چربی گزینه‌ای ایده‌آل برای مناطقی باشد که به زیرساخت‌های سردخانه‌ای مناسب دسترسی ندارند یا در مناطق دورافتاده قرار گرفته‌اند. این محصول در شرایط دمای محیط پایداری بالایی دارد و نیازی به زنجیره سرد ندارد؛ موضوعی که در کشورهای در حال توسعه و مناطق گرمسیری اهمیت ویژه‌ای دارد. ارزش تجاری جهانی این محصول قابل‌توجه است و بازار آن در سال‌های اخیر چندین میلیارد دلار برآورد شده و انتظار می‌رود در دهه آینده نیز با نرخ رشد سالانه پایدار به رشد خود ادامه دهد.

مشخصات فنی محصول و کیفیت مواد اولیه

تولید شیر خشک پرشده با چربی با انتخاب دقیق مواد اولیه آغاز می‌شود. در این فرآیند، استفاده از شیر خشک بدون چربی باکیفیت و چربی‌های گیاهی تصفیه‌شده اهمیت بالایی دارد. چربی‌های گیاهی مورد استفاده معمولاً از منابعی مانند نخل، نارگیل یا سویا تأمین می‌شوند و نقش مهمی در عملکرد و قیمت نهایی محصول دارند. بسیاری از تولیدکنندگان برای بهبود ارزش تغذیه‌ای، محصول را با ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری، به‌ویژه ویتامین‌های A و D، غنی‌سازی می‌کنند.

سفارشی‌سازی و انواع عرضه

تولیدکنندگان تمرکز ویژه‌ای بر ارائه فرمولاسیون‌های سفارشی دارند تا نیازهای دقیق صنایع مختلف را پوشش دهند. اگرچه در مشخصات استاندارد معمولاً میزان چربی بین ۲۶ تا ۲۸ درصد و پروتئین تا حدود ۲۴ درصد در نظر گرفته می‌شود، اما تنوع بالایی در بازار وجود دارد. محصولات با چربی کمتر از ۲۶ درصد، حدود ۲۸ درصد یا حتی بالاتر از ۳۰ درصد عرضه می‌شوند. سطح پروتئین نیز بسته به کاربرد قابل تنظیم است.
برای مثال، انواع آن با پروتئین پایین (کمتر از ۲۰ درصد) بیشتر برای بازسازی شیر و استفاده در نوشیدنی‌ها به‌کار می‌روند، در حالی‌که انواع آن با پروتئین بالاتر از ۲۴ درصد در محصولاتی که نیاز به تخمیر دارند، مانند ماست و کشک، استفاده می‌شوند.

این محصول در دو شکل اصلی معمولی و فوری (Instant) عرضه می‌شود. در نوع فوری، پودر طی مرحله‌ای اضافی آگلومره شده و معمولاً با موادی مانند لسیتین سویا ترکیب می‌شود تا حلالیت و ترشوندگی آن افزایش یابد. رنگ محصول می‌تواند از سفید خالص تا کرم روشن یا زرد ملایم متغیر باشد. رطوبت پایین (معمولاً حداکثر ۴ درصد) برای جلوگیری از کلوخه شدن و افزایش ماندگاری ضروری است. بسته‌بندی اغلب در کیسه‌های ۲۵ کیلویی چندلایه با لایه داخلی پلی‌اتیلن یا بیگ‌ بگ‌های یک تنی انجام می‌شود.

ویژگی‌های عملکردی و شاخص‌های کیفی

کارایی شیر خشک با چربی گیاهی در فرآیندهای صنعتی به ویژگی‌های عملکردی آن وابسته است که تا حد زیادی به نوع و کیفیت چربی گیاهی بستگی دارد.

پایداری عملکرد

حلالیت مناسب یکی از شاخص‌های کلیدی این محصول است و معمولاً عملکردی مشابه شیر خشک کامل دارد. با این حال، پایداری امولسیونی اهمیت بالاتری دارد؛ چرا که امولسیون مناسب از جداشدن چربی جلوگیری کرده و بافت یکنواختی ایجاد می‌کند. بروز پدیده‌هایی مانند جداشدگی چربی نشانه ضعف در امولسیون‌سازی است و می‌تواند کیفیت محصول نهایی را کاهش دهد.
از سوی دیگر، این محصول مقاومت حرارتی خوبی دارد و برای کاربردهایی که نیاز به فرآوری حرارتی دارند، مناسب است.

طعم و ویژگی‌های حسی

طعم نهایی محصول به نوع چربی گیاهی مصرفی وابسته است. برخی چربی‌ها طعمی خنثی ایجاد می‌کنند، در حالی‌که برخی دیگر ممکن است مزه‌ای ملایم بدهند. در کاربردهایی که طعم خنثی اهمیت دارد، انتخاب محصول مناسب ضروری است تا ویژگی‌های حسی محصول نهایی حفظ شود.

در مجموع، تمرکز تولیدکنندگان بر توسعه محصولات متنوع با چربی و پروتئین قابل تنظیم، حلالیت بهتر و ارزش تغذیه‌ای بالاتر، نقش مهمی در رشد آینده بازار خواهد داشت.

بخش‌بندی بازار و کاربردهای صنعتی

بازار جهانی شیر خشک گیاهی بر اساس میزان چربی، نوع کاربرد و منطقه جغرافیایی بخش‌بندی می‌شود.

حوزه‌های مصرف

این محصول به‌ دلیل مزایای عملکردی و قیمتی در صنایع مختلف کاربرد گسترده‌ای دارد، از جمله:

• محصولات لبنی: استفاده در بستنی، شیرهای UHT، ماست و کشک، و همچنین تولید پنیرهایی که در آن‌ها نقش مهمی در ایجاد بافت و ذوب‌پذیری دارد.

• نانوایی و قنادی: بهبود بافت نان، افزایش غنا در کیک و شیرینی و تقویت طعم بیسکویت و کلوچه.

• نوشیدنی‌ها: استفاده در کافی‌کریمرها، نوشیدنی‌های شکلاتی و چای شیری به‌عنوان جایگزین اقتصادی شیر خشک کامل.

بازار منطقه‌ای و قطب‌های رشد

بازار این محصول در مناطق آمریکای شمالی، اروپا، آسیا-اقیانوسیه و آمریکای لاتین، خاورمیانه و آفریقا بررسی می‌شود. در حال حاضر، اروپا بزرگ‌ترین سهم بازار را در اختیار دارد که این موضوع به صنعت پیشرفته فرآوری مواد غذایی و تقاضای پایدار برای مواد اولیه لبنی مقرون‌ به‌ صرفه مرتبط است.
با این حال، بیشترین رشد آتی از مناطق آسیا-اقیانوسیه و آفریقا انتظار می‌رود. کشورهایی مانند هند، چین و برزیل با افزایش تقاضا برای محصولات لبنی اقتصادی، نقش مهمی در توسعه بازار دارند. به همین دلیل، بازیگران بزرگی مانند Vreugdenhil Dairy Foods و Hoogwegt International شبکه‌های توزیع خود را در این مناطق گسترش داده‌اند.

صادرکنندگان اصلی شیر خشک پر شده با چربی گیاهی در جهان

زنجیره تأمین جهانی این محصول توسط بیش از ۲۶ کشور پشتیبانی می‌شود، اما بازار صادرات عمدتاً در اختیار چند کشور اصلی است:

• ایرلند: بزرگ‌ترین صادرکننده جهانی با سهم قابل‌توجه از صادرات.

• هلند: دومین بازیگر مهم در تجارت بین‌المللی این محصول.

• امارات متحده عربی: سومین صادرکننده بزرگ در سطح جهانی.

کشورهای دیگری مانند آلمان، فرانسه، لهستان، آمریکا، بلژیک، چین، آفریقای جنوبی، دانمارک، اندونزی، برزیل، نیوزیلند و بریتانیا نیز در این بازار فعال هستند.

کشورهای واردکننده برتر شیر خشک پر شده با چربی گیاهی

مصرف جهانی این محصول به‌شدت متمرکز است و سه کشور نیجریه، تانزانیا و ویتنام بیش از نیمی از صادرات جهانی را جذب می‌کنند.
نیجریه بزرگ‌ترین واردکننده، تانزانیا در رتبه دوم و ویتنام در جایگاه سوم قرار دارد. علاوه بر این، کشورهایی مانند اوگاندا، غنا، پاکستان، رواندا و آمریکا نیز از مقاصد مهم صادراتی هستند.

آفریقا؛ ستون اصلی تقاضای صادراتی

قاره آفریقا مهم‌ترین مقصد صادرات شیر خشک پرشده با چربی اروپا محسوب می‌شود. جمعیت بالا و قدرت خرید محدود در بسیاری از کشورهای آفریقایی باعث شده این محصول نقشی حیاتی در تأمین نیازهای لبنی ایفا کند. ایرلند و هلند سال‌هاست تأمین‌کنندگان اصلی این بازار هستند و در کنار آن‌ها، کشورهایی مانند آلمان، فرانسه و لهستان رشد چشمگیری در صادرات به آفریقا داشته‌اند.

ساختار صنعت و چشم‌انداز آینده

این صنعت تحت هدایت بازیگران بین‌المللی بزرگی مانند FrieslandCampina، Arla Foods، Fonterra، Lactalis و Glanbia Ingredients قرار دارد. تمرکز اصلی این شرکت‌ها بر توسعه بازارهای در حال رشد آسیا و آفریقا و ارائه محصولات سفارشی است.
اگرچه اروپا همچنان بزرگ‌ترین بازار منطقه‌ای باقی خواهد ماند، اما رشد آینده بیش از هر چیز به اقتصادهای در حال توسعه وابسته است و جایگاه شیر خشک پرشده با چربی را به‌عنوان یک کالای جهانی مقرون‌ به‌ صرفه تثبیت می‌کند.

سهم بازار و چشم‌انداز آینده

پیش‌بینی می‌شود بازار جهانی شیر خشک پرشده با چربی از حدود ۵٫۶۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۳ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۵ برسد و طی این دوره نرخ رشد سالانه قابل‌توجهی را تجربه کند.

جمع‌بندی

شیر خشک پرشده با چربی به‌عنوان جایگزینی اقتصادی و قابل‌اعتماد برای شیر خشک کامل، با انعطاف‌پذیری بالا در فرمولاسیون، پایداری مناسب در شرایط محیطی و کاربردهای گسترده صنعتی، نقش مهمی در زنجیره تأمین جهانی لبنیات دارد. تمرکز بر نوآوری، سفارشی‌سازی و پاسخ‌گویی به نیاز بازارهای در حال توسعه، موتور اصلی رشد این بازار در سال‌های آینده خواهد بود.